Türkiye-İsrail Gerginliği: Bir Hokkabazlık mı Var?

 

 Türkiye – İsrail Gerginliği: Bir Hokkabazlık mı Var?

Türkiye ile İsrail arasındaki diplomatik ve politik gerginliğe rağmen, kendimizi iki Ortadoğu ülkesi arasında hızla büyüyen ticaret ve iş ilişkilerininkarşısında buluyoruz. Türkiye’de Yahudi aleyhtarlarının seslerinin yükselmesineek olarak, “ılımlılar” Filistinliler’e yönelik İsrail saldırılarının kınanması ve Yahudi Devleti hakkında daha katı politikalar benimsenmesiiçin çağrılarda bulunuyor. Bu olaylar, iki ülke arasındaki, politik ilişkilernedeniyle zaten var olan uçurumu daha da derinleştiriyor. Bahsi geçen düşmanlığın, ekonomik işbirliği üzerinde ise herhangi bir etkisi bulunmuyor.

Türkiye’de Adalet ve Kalkınma Partisi (Ak Parti), 2002 yılında iktidar partisi olmadan önce, iki ülke arasındaki ilişki gelişmekte idi. Türkiye kendini bir Avrupa ülkesi olarak sayarken, Araplar’a karşı, İsrailliler ile Türk milliyetçi ve laikleri veo zamanki yöneten elit kesimin benimsediğibir küstahlık anlayışını paylaşırdı. Her iki devlet de aynı zamanlarda kendilerini, düşmanca bir Arap ortamında buldu, ve iki ülke için de kendi ulusal güvenlik ve istikrarınu korumak kritik bir hal aldığı için Türkiye ve İsrail arasında, ABD’nin şemsiyesi altında bir ittifak oluştu.

Bu nedenle, Türkiye’de muhafazakar İslamcı Ak Parti’nin iktidara gelmesi, İsrail için kötü bir haber oldu. O zamanlar Türkiye Cumhuriyetibaşbakanı olan Recep Tayyip Erdoğan liderliğindeki ve İslami ideolojinin etkisi altındaki yeni hükümet, Arap ve Orta Doğu Müslümanları’na yönelik, yeni, aktif bölgesel politikalar benimsedi. Türkiye, bölgesel rolünü yeniden canlandırmak ve Arap halkı üzerindeki, Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra kaybettiği nüfuzunu ve etkisini artırmak istedi.

Araplar’ın tartışılmaz tek düşmanları; İsrailliler ilepolitik bir mücadele oluşturmak, Araplar’ın kalplerini ve zihinlerini kazanmak için çok sağlam bir yoldu, ve Türk yetkililer bunu olağanüstü bir şekildeorganize etti. “Alayiş” önce, Filistinliler’e karşı saldırganlıkları yüzünden, İsrail’e yönelik tekrarlanan sert eleştiriler ile, sonrasında Erdoğan ve İsrail cumhurbaşkanı Şimon Peresarasındaki,2009 Davos Dünya Ekonomik Forumu’nda eski Türk başbakanın hiddetle salondan ayrılmasıyla son bulan, ihtilaflı çatışmayla başladı [1].

Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkiler,2010 yılında İsrail deniz komandolarının, İsrail’in Gazze ablukasını bozma amacındaki, insani yardım taşıyan Mavi Marmara Gemisi’ne baskın düzenlemeleriyleçöküşe devam etti[2], bu eylem 8 Türk ve 1 yarı Türk yarı Amerikan sivilin öldürülmesi ile sonuçlanmıştı. Sonunda iki ülke arasındaki politik gerginlik, resmi diplomatik ilişkilerin derecesinin düşmesi ve 2011’de elçilerin karşılıklı olarak sınırdışı edilmeleri ile sonuçlandı [3].

Sürekli eleştiren ve zıtlaşan İsrail’in yanında, Türk yetkililer, Filistinliler’e yardım etmek ve savaşın zararlarını hafifletmek için milyonlarca dolarlıkinsani desteği devreye soktu, ve böylelikle 2013’te Türkiye’yi en büyük 3. uluslararası donör yaptı [4]. İsrail, Türkiye’nin Gazze Şeridi’nin yeniden inşaasına katılmasına razı olmadı, hatta bu, Filistin’e küstah İranmüdahalesi pahasına gerçekleşti.

Giderek yükselen politik tansiyonun ortasında, ekonomik ilişkiler ise hala gelişmekteydi, iki ülkenin karşılıklı ticaret hacmi 2008 yılında 3.4 milyar dolar seviyesindeyken,5 milyar dolara yükseldi [5]ve 2013 yılında İsrail, Türkiye’nin en büyük ihracatçıları arasında 24.sıradaotururken, 2014 yılında 17. sıraya yerleşmiştir [6]. İsrail’den Türkiye’ye ithalat da, 2014 yılının ilk beş ayında %27 ivme kazanarak, geçen yıldan bu yana önemli ölçüde artmıştır.

Türkiye ile İsrail arasındaki ortaklığın ana alanlarından biri,ise Kürt petrolünün akışıdır [7]. Irak Kürdistanı petrolünün ulaşımı, Türkiye’deki Ceyhan hattı üzerinden İsrail’e, ya da deniz yolu ile, İsrailli alıcılara gerçekleşir. Öte yandan, Türkiye İsrail’in en büyük 10 ihracat pazarlarından da biridir. İsrail’in Türkiye’ye ihracatlarının çoğu, kimyasallar, elektrikli ekipman, plastik ve kauçuk ürünleridir. İthalat kategoriler ise şunlardır; plastik ve kauçuk, maden, tekstil, beton, asbest, seramik, cam makine aksamları ve araba [8].

İki ülke arasındaki gelişen ticaret dışında, turizm de büyümektedir. Mavi Marmara olayındakipolitik gerginlikten dolayı turizmin etkilenmesine rağmen, olay hakkında Başbakan Benjamin Netanyahu’nun 2013’te Türkiye’den özür dilemesiyle birlikte, Türkiye, İsrailli turistlerin oranında%80’lik bir artış yaşandığını bildirmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yayımlanan rakamlar, 2013’te, o zamana kadar karşılaşılmamış bir sayı olan, 24.385 Türk’ün İsrail’i ziyaret ettiğini bildirmiştir. Hatta,aynı kaynağa göre, 2013 yılının ilk beş ayında 10.056 olan turist sayısı, 2014 yılının aynı döneminde 13,126 olmuştur [9].

Türkiye ile İsrail arasındaki ekonomik ilişkinin bir diğer önemli yönü de, iki ülke arasındaki uzmanlık değişimidir. Türk teknoloji girişimcileri, ürünlerini yurtdışındasatma konusunda yetersizlikleri yüzünden engellendikleri için, bu konuda İsrail’in tecrübelerinden yararlanmayı istemiş, ve tüm bu zamanlar boyuncamallarını yurt dışına satmak için İsrail firmaları ile ortaklıklar kurmuştur. Bunun karşılığında, fırsatlarla dolu 74 milyonluk Türk pazarı, İsrailli yatırımcılara kapılarını açmıştır. Türk girşimci Gizem Koç’a göre, Türk pazarı, İsrail ileri teknoloji ürünleri için kârlı bir pazar oluştururken, “İsrail, yerel bir pazarı olmadığı için ürünlerini yurtdışına satarak, uluslararası bir teknoloji devi haline gelmiştir”[10].

Türkiye-İsrail ekonomik ilişkileri, eski müttefikler arasında belirgin bir politik kriz olsa da, zirve yapmış durumdadır. Tüm göstergeler 2014’te, iki ülke arasındaki birçok ekonomik kaydın rekor kıracağına işaret eder. Türkiye’nin İsrail’e karşı belirgin düşmanlığı, İsrail’in saldırgan politikalarına yönelik artan yerel eleştirilere karşın, AK Parti hükümetine bir anlamda meşruiyet sağlamaktadır, aynı zamanda da tüm saflıklarıyla aldatılan Araplar arasında da maliyetsiz kârlı bir olumlu propaganda işlevi görmektedir. Ancak, iki ülke arasında büyüyen ekonomik bağlar ve komşu ülkelerden gelen ortak güvenlik tehditleri, sonunda Türkiye ile İsrail arasındaki politik ilişkileri kuvvetlendirme lehine çalışacaktır.

Joe Hammoura, Türkiye Çalışmaları Üzerine Kıdemli Araştırmacı, Middle East Institute for Research and Strategic Studies (MEIRSS), ve Phoenix Center for Lebanese Studies (CPEL)

Makaleyi şu şekilde referans vererek kullanabilirsiniz:

Hammoura J. (Aralık, 2014),  “Türkiye-İsrail Gerginliği: Bir Hokkabazlık mı Var?”, Cilt III, Sayı 12, s.62-66, Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi (ResearchTurkey), Londra: Research Turkey (http://researchturkey.org/?p=7586&lang=tr)

Kaynakça

[1] The Guardian, Recep Erdoğan İsrail cumhurbaşkanıyla Gazze üzerine tartıştıktan sonra Davos’dan hiddetle ayrıldı, 30 Ocak 2009. 25/11/2014’te erişildi. Buradan ulaşılabilir:http://www.theguardian.com/world/2009/jan/30/turkish-prime-minister-gaza-davos

[2] BBC, Q&A: İsrail’in yardım filosuna ölümcül baskını, 22 Mart 2013. 25/11/2014’te erişildi. Buradan ulaşılabilir:http://www.bbc.com/news/10203726

[3] Arsu, S. ve Cowell A.Türkiye Saldırı Üzerine Anlaşmazlıktan İsrail Elçisini Sınırdışı Etti, New York Times, 2 Eylül 2011. 25/11/2014’te erişildi. Buradan ulaşılabilir:http://www.nytimes.com/2011/09/03/world/middleeast/03turkey.html?pagewanted=all&_r=3&

[4] Daily Sabah, Türkiye insani yardımda en büyük 3. uluslararası donör, 12 Eylül 2014. 25/11/2014’te erişildi. Buradan ulaşılabilir:http://www.dailysabah.com/nation/2014/09/11/turkey-third-largest-international-donor-in-humanitarian-assistance

[5] Daily Zaman, Gazze tartışmaları ortasında Türk-İsrail ticaret bariyerleri, Temmuz 18 2014.25/11/2014’te erişildi.Buradan ulaşılabilir:http://www.todayszaman.com/anasayfa_turkish-israeli-trade-booms-amid-gaza-debate_353447.html

[6] I24news, Türk-İsrail ticaretilişkileri rekor kırıyor, 19 Temmuz 2014.25/11/2014’te erişildi. Buradan ulaşılabilir:http://www.i24news.tv/en/news/international/middle-east/37649-140719-turkish-israeli-trade-ties-break-records

[7] Payne J. İsrail tartışmalı Kürt boru hattı petrolünde ilk teslimatı kabul etti, Reuters, 20 Haziran 2014.25/11/2014’te erişildi. Buradan ulaşılabilir:http://www.reuters.com/article/2014/06/20/us-israel-iraq-idUSKBN0EV0X620140620

[8] Coren O. Türkiye ile İsrail ticari ilişkileri rekor kırma yolunda , Haaretz, 4 Temmuz 2014.25/11/2014’te erişildi. Buradan ulaşılabilir: http://www.haaretz.com/business/.premium-1.603035

[9] Avivi Y. İsrail’e gelen Türkler rekor sayıya ulaştı, Al-Monitor, 1 Temmuz 2014. 25/11/2014’te erişildi. Buradan ulaşılabilir:http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/07/turkey-tourism-marmara-export.html

[10] Shamah D. Türkiye İsrailteknolojisi ile bağ kurmayı gerçekten istiyor’. Times of Israel, 4 Ağustos 2014.25/11/2014’te erişildi. Buradan ulaşılabilir:http://www.timesofisrael.com/turkey-really-wants-ties-with-israeli-tech-entrepreneur/

Facebooktwitterlinkedinmail

Yorumlar

Loading Facebook Comments ...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.