Brexit Sonrası Türkiye’nin AB’ye Katılımı: Neler Bekleniyor?

*Kaynak: Getty Images ©

Brexit Sonrası Türkiye’nin AB’ye Katılımı: Neler Bekleniyor?

Özet

Görevdeki ilk beş yılında AKP’nin demokratikleşme girişimi partinin Ekim 2005’de Türkiye’nin AB ile katılım müzakerelerine resmen başlamasına olanak sağlayan Kopenhag kriterleri doğrultusunda ülkede büyük bir reform programı uygulamasına yol açtı. 2007’den sonra demokratikleşme adımları yavaşladı ve devlet kadrolarını AKP üyelerinin işgal etmesi, yargının araçsallaştırılması, sansür, gazetecilerin tutuklanması ve başkanlık sistemine doğru atılan adımlarla otoriter eğilimler daha da görünür hale geldi. 2013 Gezi protestolarındaki şiddetli baskı, Kürt sorununun yeniden gündeme gelmesi gibi reformların nasıl tersine döndüğünü açıkça gözler önüne serdi. Sonuç olarak 2010’dan beri müzakere sürecinde sadece AB-Türkiye mülteci antlaşması bağlamında bir başlık açıldı. Bu bağlamda bu makale, eğer AKP demokratik reformlar yoluna geri dönerse Brexit’in, Türkiye’nin katılım süreci için gerekli olan ivmeyi sağlayabileceğini savunmaktadır.

***

23 Haziran 2016 referandumundaki yakın Brexit[1]zaferi AB ülkelerinde şok etkisi yarattı. Diğer yandan zayıflamış AB’ye bir darbe de aşırı sağın Brexit ile ortaya çıkan sonucu övmesiyle geldi (Guardian2016a). Angela Merkel, François Hollande ve Matteo Renzi’nin Avrupa projesinin doğum yer olan İtalya’nın  Ventotene şehrinde gerçekleşen son zirvede beyan ettikleri gibi bu gerçekten de AB’nin yeniden inşa edilme zamanı anlamına gelmekteydi (Guardian 2016b). Hollande, AB için 3 temel düzlemde bir itiş gücünü savundu(ABC 2016). İlki, AB sınırlarının korunmasıyla beraber güvenlik. Bu noktada Hollande ortak bir sahil güvenlik oluşturulmasını hedeflemektedir. Fransız Cumhurbaşkanı ikinci olarak savunmayı güçlendirmenin gerekliliğinden bahsetti. Üçüncü nokta ise ekonomik büyümenin hızlandırılmasıydı. 16 Eylül 2016 Bratislava zirvesinde AB liderleri, AB-Türkiye mülteci antlaşmasının uygulanmasının da dâhil olduğu bu üç faaliyet alanının tam sorumluluğunu öngören bir “yol haritası” üzerinde uzlaştılar (EuropeanCouncil2016a).  En büyük AB ülkelerinin bu adımları, Türkiye’nin de faydalanabileceği bir yenilenmiş Avrupa entegrasyonu niyetini açığa çıkardı. Yazının devamında bu konu daha detaylı açıklanacaktır.

İngiliz referandumu üzerine yapılan tartışmaların büyük bir kısmını merkezinde Türkiye’nin AB üyesi olması karşıtlığı yer aldı. Hatta birçok Brexit taraftarı grup Türkiye’nin katılımını, ırkçılık ve yabancı düşmanlığına varacak argümanlarla İngiltere’ye Türk vatandaşı ve suçlu girişi artışı olarak resmetmişti (bknz. Independent2016a). Tartışma, Türk liderler ve AB arasında yeni bir çatlak daha açtı. Recep Tayyip Erdoğan ve Yenişafak gibi AKP yanlısı yayın organları Erdoğan’a göre hiçbir zaman Türkiye’yi Avrupa bloğunda istemeyen Avrupa liderlerinin ikiyüzlü davranışlarını kınayarak ivedilikle tepki gösterdi (Al Monitor2016a). Hatta Erdoğan AB ile müzakerelerin sürdürülüp sürdürülmemesi konusunda Türkiye’de de benzer bir referandumun yapılması ihtimalinden bahsetti (a.g.e.).

Brexit zaferi, Türkiye’nin AB’ye katılım şansı açısından zararlı görülmüştür (Al Monitor 2016b). Bir yandan, İngiltere, Türkiye’nin katılımının en büyük destekçisi olduğu için bu sebeple Almanya’nın şüphelerini önleyebilecek tek ülkeydi. Diğer yandan, eski krizleri dikkate alarak, AB içe dönmeye ve kendi sorunlarına odaklanmaya meyletti. Üçüncüsü, referandum sonuçlarının yükselen ırkçılık ve İslamofobiyi ateşleyeceği korkusu arttı. Dolayısıyla, diğer AB üyesi devletlerde ayrılma yanlısı kampanyalar olma ihtimali temelsiz olmaktan çıktı. Buna ek olarak aşırı sağın, başta Kuzey ve Orta Avrupa’da olmak üzere korkutucu bir tempoyla yükselmeye devam ettiği belirtilmelidir.

Daha önce de bahsedildiği gibi, mesele sadece bu olmak zorunda değil. 30 Haziran’da AB, mali ve bütçesel hükümleri içeren 33. faslı açarak bir adım daha ileri attı (Hürriyet Daily News 2016). Bu Türkiye ile yapılan mülteci antlaşması bağlamında düzenlenmiş olsa bile tarihi oldukça manidar: Brexit referandumunun bir hafta sonrası.  Bu noktada belirtilmeli ki, eğer Türkiye 2007’de yarıda kestiği demokratik reformlar yoluna tekrar dönmek arzusunda olursa, Brexit ülkenin ihtiyacı olan mükemmel itici gücü sağlayabilir. AB’nin bakış açısından, Türkiye’nin katılımı 27-bloğun ivmesini kaybetmediği ve hala çekim merkezi olarak işleyebileceğini ve insan hakları, demokrasi ve ekonomik kalkınma destekçisi olduğu anlamına gelecektir. Ek olarak, Brexit’in tam etkisi hala farkedilmeyi beklerken, bu gibi bir adım mevcut adaylar için Avrupa projesine yeni bir heyecan getirebilir.  Aslında, Brexit üzerine olan derin fikir ayrılıkları ve şüpheler İngiltere’nin ayrılma müzakerelerini ertelemektedir. Pek çok İngiliz politikacı konuyla ilgili adım atmak istemezken, ekonomik etki kendisini göstermektedir. Ortak pazara erişimi kaybetmek anlamına gelen “sert” Brexit korkusundan dolayı pazarlarda Lira’nın değeri düşmekte ve tüketici güveni düşüşü (Independent 2016b) ile ülkeye büyük zarar vermeye başlamaktadır. Hatta İngiliz bankaları AB ülkelerine taşınmaya hazırlanmakta. Büyük firmaların da aynı şeyi yapmasından dolayı duyulan endişe azımsanmayacak ölçüde  (Politico.eu 2016a; The  Guardian 2016c). Brexit sonrası ortaya çıkacak ekonomik kriz ihtimali, 2008 mali krizinin şahlanmış feci etkilerinin canlandığı ve AB karşıtlığının takip ettiği yıllarda AB için mükemmel bir soluk alma imkânı sağlayabilir.

Diğer yandan, bu makalenin yazıldığı tarihte İngiltere Dışişleri Bakanı, Boris Johnson, Türkiye’nin AB’ye katılımı için ülkenin desteğini taahhüt etti. Referandum için yürütülen propaganda süreci sonrası, Brexit taraftarları her zamanki gibi politikaya geri döndüler ve tekrar İngiltere’nin çıkarlarını ön planda tutmaya devam etmekteler (Independent 2016c).

Görünen o ki Brexit Avrupa’nın güç dengesinde ciddi bir değişikliğe neden oldu. Bu açıdan, jeopolitik konumu ve AB’nin güvenlik ajandasını domine eden mülteci krizi ve Ukrayna meselesi gibi sorunlar itibariyle Türkiye’nin önemi arttı. Türkiye’nin, Türkiye’den Yunan adalarına geçen, uluslararası korunma ihtiyacı olmayan, yasadışı göçmenleri geri almayı kabul ettiği AB ve Türkiye arasındaki mülteci antlaşması, Ankara’ya AB ile müzakerelerde önemli avantaj sağladı. Hatta Ankara; 33. faslın açılmasını, gümrük birliğinin iyileştirilmesini ve vize muafiyetinin hızlandırılmasını garanti altına almış oldu (European Council 2016b).

Diğer yandan 15 Temmuz darbe girişimi,  Brüksel yetkililerinin gözünde Türkiye’nin AB entegrasyonuna ek aciliyet getirmiş gibi görünmektedir. AB’nin durumu yönetme şekli ve AKP’nin darbe ile mücadele yöntemine dair –devlet aygıtlarında peş peşe yapılan temizleme (BBC 2016)- yaptığı eleştiriler Türkiye tarafından güçlü bir şekilde eleştirildi (Business Insider 2016). Ayrıca Ankara, Rusya ve İran ile uzlaşma eğilimi gösterdi.  Neticede Erdoğan’ın eli güçlenmiş gibi görünmektedir. 2016 Ağustos ayı başlarında İsveç eski Başbakanı Carl Bildt Politico.eu’da Brüksel’in AB liderlerini ülkeyi desteklemeye teşvik etmesi gerekirken “uykuda mı yoksa habersiz mi” olduklarını sorduğu bir makale yazdı (Politico.eu 2016b). AB Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini eleştirilerini geri alarak Türkiye ile “pozitif diyalog” teşvikinde bulundu (Hürriyet Daily News 2016b).

Diğer yandan, Galip Dalay’ın iddia ettiği gibi tam üyelik hayata geçirilemezken, İngiltere’nin gelecek ilişkileri ve AB ile yapacağı anlaşmalar AB ve Türkiye arasında gelişmiş ortaklığın gidişatını belirleyebilecek niteliktedir (Al Jazeera 2016). Ayrıcalıklı ortaklığın her iki ülke için de uygulanabileceği fikri, bunu Ankara’nın gözünde daha da değerli kılmaktadır.

Tüm bu faktörler birlikte değerlendirildiğinde Brexit’in Türkiye’nin, tamamen Türk elitlerinin demokratik reformları uygulama girişimlerine bağlı olan katılım ihtimalinde bir değişikliğe neden olmadığı ortaya çıkmaktadır. Yakın gelecekte, özellikle AKP’nin girişimleri iktidar partisi olması dolayısıyla çok önemli olacaktır. Güney ve Orta Avrupa ülkelerinin katılım süreci gösterdi ki ülke elitlerinin demokratik reformlara bağlılığı bu konuda belirleyici unsuru teşkil etmiştir (bknz. Schimmelfennig, Engert and Knobel 2006). Fakat Gezi protestoları ve 15 Temmuz darbe girişimi sonrası halen devam etmekte olan devlet aygıtlarını ve medyayı temizleme uygulamalarıyla, AKP’nin demokratik reform girişimleri neredeyse tamamen kaybolmuşa gibi gözükmektedir. Sonuç olarak, AB’ye katılım yakın gelecekte olası gözükmemektedir.

Dr. Isabel David

Makaleyi şu şekilde referans vererek kullanabilirsiniz:

David, I. (Kasım, 2016), “Brexit Sonrası Türkiye’nin AB’ye Katılımı: Neler Bekleniyor?”, Cilt V, Sayı 11, s.52–58, Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi (Research Turkey), Londra: Research Turkey (http://researchturkey.org/?p=13068&lang=tr)

Kaynakça

Al Jazeera. 2016. “Brexit Türkiye için faydalı olabilir”. 12 Temmuz. http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2016/07/brexit-good-turkey-160711124421322.html.

Al Monitor. 2016a. “Erdogan Brexit’i zevkle seyrediyor”. 28 Haziran. http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/06/turkey-britain-european-union-brexit-erdogan.html.

Al Monitor. 2016b. “Brexit niçin Türkiye için yaşamı daha da zorlaştıracak”. 30 Haziran. http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/06/turkey-brexit-makes-life-harder-for-turks.html.

ABC. 2016. “Brexit: Avrupa’nın üç büyük lideri Angela Merkel, François Hollande, Matteo Renzi AB’nin bitmediği konusunda ısrarcı”. 22 Ağustos. http://www.abc.net.au/news/2016-08-23/big-three-leaders-insist-eu-not-finished-after-brexit/7775844.

BBC. 2016. “Türkiye darbe girişimi: AB önlemler “kabul edilemez” diyor”. 21 Temmuz. http://www.bbc.com/news/world-europe-36861154.

Business Insider. 2016: Erdogan darbe girişimine gelen uluslararası tepkiye öfkeli: “Batı, savunduğu değerlere karşı geliyor “. 8 Ağustos. http://www.businessinsider.com/erdogan-blasts-international-response-to-turkey-coup-refugee-crisis-2016-8.

EuropeanCouncil. 2016a. “Bratislava deklarasyonu ve yol haritası”. 16 Eylül. http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/09/16-bratislava-declaration-and-roadmap/.

EuropeanCouncil. 2016b. “AB-Türkiye demeci, 18 Mart 2016”. 18 Mart. http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/03/18-eu-turkey-statement/.

Hürriyet Daily News. 2016a. “Yeni bir İngiltere, yeni bir AB ve yeni bir Türkiye” 25 Haziran. http://www.hurriyetdailynews.com/a-new-uk-a-new-eu-and-turkey.aspx?PageID=238&NID=100883&NewsCatID=409.

Hürriyet Daily News. 2016b. “Mogherini’den Türkiye ile “pozitif diyalog” çağrısı”. 14 Eylül  http://www.hurriyetdailynews.com/mogherini-calls-for-positive-dialogue-with-turkey.aspx?pageID=238&nid=103911

Independent. 2016a. “AB referendumu: Ayrılma tarafı Türkiye için belirtilen kriminal ithamları konusunda eleştirilere maruz kalıyor”. 21 May. http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/eu-referendum-vote-leave-faces-criticism-over-turkey-criminals-claim-a7041876.html

Independent. 2016b. “Brexit: İngiltere’nin ekonomik geleceğine güven, poundun değerinin düşmesiyle birlikte hızla düşüşte”. 28 Ekim .http://www.independent.co.uk/news/business/news/brexit-consumer-confidence-uk-economy-after-pound-value-crash-a7383771.html.

Independent. 2016c. “Boris Johnson İngiltere’nin Brexit’e rağmen Türkiye’nin AB’ye katılma arzusunu destekleyeceklerini söyledi”. 27 Eylül. http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/boris-johnson-uk-support-turkey-ankara-bid-to-join-eu-despite-brexit-washing-machine-a7332651.html.

Politico.eu. 2016a. “Brexit’le birlikte, Birleşik Krallık bankalar sorumlusu bankalara karşı baskının azaltılmasını öneriyor”. 26 October. http://www.politico.eu/article/in-face-of-brexit-uk-banking-chief-proposes-dialing-down-pressure-on-banks/

Politico.eu. 2016b. “Avrupa, Erdoğan için ayakta”. 2 Ağustos. http://www.politico.eu/article/europe-stand-up-for-erdogan-brussels-greece-coup-european-union/.

Schimmelfennig, Frank, Stefan Engert, and HeikoKnobel. 2006. International Socialisation in Europe. Basingstoke: PalgraveMacMillan.

The Guardian. 2016a. “Avrupa aşırı sağından Brexit’e övgüler”. 24 Haziran. https://www.theguardian.com/world/2016/jun/24/european-far-right-hails-britains-brexit-vote-marine-le-pen.

TheGuardian. 2016b. “Brexit oylamasına AB’nin karşılığı olarak yol haritası düzenlemek için Ventoene zirvesi”. 22 Ağustos. https://www.theguardian.com/world/2016/aug/21/ventotene-summit-france-italy-germany-eu-brexit-vote.

TheGuardian. 2016c. “Brexit politikacıları bizi mali krize götüren hızlı bir yola sokuyorlar”. 22 Ekim. https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/oct/22/brexit-threat-to-british-banks.

[1] Sonuçlar için bakınız: http://www.standard.co.uk/news/politics/eu-referendum-results-latest-news-and-updates-as-polls-close-in-historic-brexit-vote-a3279351.html.

Facebooktwitterlinkedinmail

Yorumlar

Loading Facebook Comments ...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.