Ocak 2016 Asgari Ücret Artışının İstihdama Etkisi

*Kaynak: memurhaber.com ©

Ocak 2016 Asgari Ücret Artışının İstihdama Etkisi

Türkiye’de 2016 yılının başında asgari ücretin yüzde 30 gibi yüksek bir oranda arttırılması, ülke gündeminde uzunca bir süre yer aldı. Asgari ücretle çalışan bir işçinin işverene aylık maliyetini neredeyse 2000 liraya çıkaran bu zammın ekonomik büyümeye – hanehalkı tüketimindeki artış yoluyla – olumlu etki yapacağı tahmin edilirken, istihdam etkisinin ise olumsuz olacağı görüşü ağır basmaktaydı. Resmi işsizlik oranının uzun yıllardır yüzde 10 civarında dolaştığı ve maaş veya ücret karşılığı çalışanların yarıya yakının asgari ücretle çalıştığı bir ortamda, böylesine bir artışın kayıtdışı istihdamla mücadeleye sekte vurabileceği de dile getirilmişti. Ancak, yüzde 30’luk asgari ücret zammının Adalet ve Kalkınma Partisi’nin 7 Kasım 2015 genel seçimleri öncesindeki başlıca vaatlerinden biri olması, seçim sonrası bu partinin kurduğu hükümetin ücret artışını hayata geçirmesinde belirleyici oldu.

2016 yılının yarısından fazlası geride kalmışken, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) yayınladığı istatistiklerden yararlanarak, asgari ücret artışının işgücü piyasasına etkilerine dair endişelerin – kısa sayılabilecek bir vadede – ne kadar geçerli olduğu incelenmeye başlanabilir. İlgili resmi istatistiklerin 2 ay kadar gecikmeyle yayımlanıyor olması ve işgücü piyasasına etki eden diğer ekonomik faktörlerin katkısını ayrıştıramıyor olmamız mevcut duruma dair kesin yargılarda bulunmamızı engellese de, elde bulunan veriler genel değerlendirmelere olanak sağlıyor.

TÜİK’in yayınladığı işgücü istatistikleri kurum tarafından her ay gerçekleştirilen Hanehalkı İşgücü Araştırması’na dayanıyor. Bu istatistiklerden, 15 yaş ve üzeri, ücretli, yevmiyeli veya maaşlı çalışanların sayısına bakıldığında 2016 yılında gerçekleşen aylık toplam istihdam rakamlarının daha önceki yıllarda gözlemlenen trendlerle uyumlu olduğu ve ücretli çalışanların sayısında yılda ortalama 850 bin yeni ücretli istihdamına karşılık gelen kaydadeğer artışın devam ettiği görünüyor (Bkz. Şekil 1.).

tr1Şekil 1: Toplam ücretli istihdamı (×1000)

*Kaynak: TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi. ©

[ TÜİK’in 2014 yılı öncesi verileri teknik nedenlerle tam karşılaştırılabilir olmadığından, eski yılları resmin dışında bırakıyoruz. ]

Daha ilginç olan bulgulara ise herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna kayıtlı olmaksızın, yani kayıtdışı olarak istihdam edilenlerin sayısına bakıldığında ulaşılıyor. Gerek kayıtdışı istihdam sayıları, gerekse kayıtdışı çalışan ücretlilerin toplam ücretlilere oranı belirgin bir mevsimsellik içeriyor (Bkz. Şekil 2.). Kayıtdışılık oranı – muhtemelen tarım ve turizm sektörlerindeki yoğunluğa da bağlı olarak – yaz aylarında daha yüksek düzeylere ulaşıyor. 2016 yılının ilk 5 ayı için elde edilen oranlar ise, içinde bulunduğumuz yılda gözlenen kayıtdışılık deseninin eski yıllardan çok da farklı olmadığını, ancak kayıtdışılık oranındaki aşağı yönlü uzun dönem trendinde bir duraksama olabileceğini düşündürüyor. Zira Mayıs 2016’nın kayıtdışılık oranı bir önceki yılın aynı ayından daha yüksek. Turizm ve bağlantılı sektörlerin kötü bir yıl geçiriyor olması (kayıtdışı iş olanakları da kısıtlı olacağı için) önümüzdeki aylarda kayıtdışılık oranının daha da fazla yükselmesini engelleyebilir; fakat bu durum toplam istihdam ve genel ekonomik görünüm açısından ciddi olumsuzlukların yaşanmakta olduğu anlamına da gelecektir.

tr2Şekil 2: Kayıtdışı ücretli istihdamı (sol eksen) ve kayıtdışılık oranı (sağ eksen)

*Kaynak: TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi. ©

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun her ay yayımladığı aktif sigortalı sayıları, istihdamdaki gelişmeleri izlemek için anket yöntemiyle elde edilen TÜİK verilerine önemli bir alternatif teşkil etmekte. SGK’ya kayıtlı olan ücretli (4/a kapsamında, zorunlu sigortalı olarak) çalışanların sayısı 2011 yılı başındaki 10 milyon düzeyinden 14 milyon düzeyine ulaşmış durumda (Bkz. Şekil 3.). Bunda ekonomik büyümenin yanı sıra, başta SGK olmak üzere ilgili kamu kurumlarının kayıtlı istihdamı teşvik etme çabaları önemli bir etken. Ancak, şekilde de görüldüğü üzere, net 1300 TL’lik asgari ücretin devreye girdiği 2016 Ocak ayında kayıtlı ücretli çalışan sayısı bir önceki aya göre yaklaşık yüzde 3 azalmış ve takip eden aylardaki artış da istihdamı ancak 2015’in yaz aylarındaki düzeye getirebilmiş. Bu tablo – TÜİK verileri de dikkate alındığında – yüksek orandaki asgari ücret artışının olumsuz etkisinin ‘toplam istihdam’dan ziyade ‘kayıtlı istihdam’ üzerinde olduğunu düşündürüyor. Nitekim, Türkiye’de asgari ücret düzeyinin istihdama etkisini 2004-2014 dönemi için inceleyen bir akademik çalışmada da aynı sonuca ulaşılmış.

[ Selin Pelek (2015) “The Employment Effect of the Minimum Wage: An Empirical Analysis From Turkey”, Ekonomi-tek, 4 (1), pp. 49-68. ]

tr3Şekil 3: Sosyal Güvenlik Kurumu’na kayıtlı ücretli çalışanlar

*Kaynak: SGK Aylık İstatistik Bültenleri. ©

Türkiye’nin yakın geleceğinde Kasım 2015’teki gibi büyük partiler açısından hayati önem taşıyan bir parlamenter seçim beklenmediği için, asgari ücrette de bu yılın başındakine benzer düzeyde bir artış olması pek muhtemel görünmüyor. Ayrıca, eski yıllardaki uygulamadan farklı olarak, geride bıraktığımız temmuz ayında asgari ücrete zam yapılmamasıyla birlikte, asgari ücrette ‘reel anlamda’ bir erozyon gerçekleşmeye başlamış durumda. Dolayısıyla, akademisyenler için benzersiz (unique) bir fırsat yaratan Ocak 2016 zammı ve sonrasındaki gelişmelerin burada yapıldığı gibi temel işgücü piyasası göstergeleri takip edilerek ya da tercihen firma bazında ya da bireysel düzeyde toplanmış verilerle çalışılarak izlenmesinde yarar var. Bunun sonucunda, seçmenlerine verdikleri bir sözü yerine getiren politikacıların tartışmalı bir icraatı, Ekonomi yazınına yapılacak değerli katkılara vesile olabilir.

Prof. Dr. Cem Başlevent, Ekonomi Bölümü, İstanbul Bilgi Üniversitesi

Makaleyi şu şekilde referans vererek kullanabilirsiniz:

Başlevent, C. (Ağustos, 2016), “Ocak 2016 Asgari Ücret Artışının İstihdama Etkisi”, Cilt V, Sayı 8, s.6 – 10, Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi (Research Turkey), Londra: Research Turkey (http://researchturkey.org/?p=12696&lang=tr)

Facebooktwitterlinkedinmail

Yorumlar

Loading Facebook Comments ...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.