Yeni Nesil Kooperatifçilik

*Kaynak: TEKB ©

Yeni Nesil Kooperatifçilik[1]

Özet

Kooperatifçilik, özellikle gelişmiş ülkelerde ülke kalkınmasında önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye de Avrupa Birliği üyelik sürecinde ticari hayatı düzenlemek için yaptığı kanun değişiklikleriyle bu yönde gelişimin sağlanması için son yıllarda önemli adımlar atmaktadır. Kooperatifçiliğin gelişmesi ve yaygınlaşması için 2012 yılında hazırlanan ‘Türkiye Kooperatifçilik Stratejik Eylem Planı’nda yer alan bilgiler doğrultusunda 2012-2016 yılında birçok yeniliğin gündeme gelmesi, politikaların ve programların geliştirilmesi öngörülmektedir. Türkiye’de genç işsizliğinin, 15-24 yaş grubuna bakıldığında %17,9 oranında olduğu Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 6 Mart 2015 tarihinde açıklandı. Kooperatifçilik modeli kullanılarak gençlerin sosyal girişim odaklı yeni iş modelleri geliştirmesi ve konuyla ilgili mevzuata dayalı düzenlemeler yapılması önümüzde duran bu dev sorunun çözümü yönünde somut, uygulanabilir bir adım olabilir. Uluslararası Çalışma Örgütü’nün yayınladığı raporlar dikkate alınarak, gençlik katılımının sağlanması ve gençlik çalışmalarını destekleyen bir kooperatif türünün oluşturulması için politika geliştirilmesi önemli bir gereksinim olarak gündemlerimize eklenmelidir.

Giriş

1 Temmuz 2012’de yürürlüğe giren yeni Türk Ticaret Kanunu[2] ile Türkiye’de ticari hayatın düzenlenmesinde pek çok alanda önemli bir takım değişikliklerin yapıldığı görülmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve yayınlanan “Kooperatifler Açısından 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Getirdiği Yenilikler” raporu incelendiğinde, mevzuat değişikliği sonucunda her alanda kooperatifçiliğin desteklenmesi ve sadece tarım ya da konut yapı süreçlerinde değil; yenilenebilir enerji, eğitim, iktisadi girişimler gibi pek çok farklı sektörde kooperatif türlerinin yaygınlaşmasının önü açılmaktadır.[3]

Kanun maddelerinde yapılan değişikliklerle birlikte 2012 yılında Birleşmiş Milletler tarafından ilan edilen Uluslararası Kooperatifçilik Yılı kapsamında “Türkiye Kooperatifçilik Stratejik Eylem Planı” hazırlanmıştır.[4] Türkiye Milli Kooperatifler Birliği’nin de katkılarıyla katılımcı bir temelde oluşturulan eylem planıyla, 2012-2016 yılları arasında belirlenen temel ilkeler ve eylemler doğrultusunda Türkiye’de kooperatifçiliğin gelişmesi için bir rehber niteliğindedir. Eylem Planı’nda belirtilen 7 stratejik hedef:

  1. Kamu teşkilatlanması ve kooperatiflere hizmet sunum biçimi yeniden yapılandırılacaktır.
  2. Eğitim, danışmanlık, bilgilendirme ve araştırma faaliyetleri geliştirilecektir.
  3. Örgütlenme kapasitesi ve kooperatifler arası işbirliği imkânları arttırılacaktır.
  4. Sermaye yapısı ile kredi ve finansmana erişim imkânları güçlendirilecektir.
  5. İç ve dış denetim sistemleri tümüyle revize edilecektir.
  6. Kurumsal ve profesyonel yönetim kapasitesi arttırılacaktır.
  7. Mevzuat altyapısı uluslararası esaslara ve ihtiyaçlara göre geliştirilecektir.[5]

olarak belirlenmiştir.

Türkiye’de kooperatiflerin ve kooperatifçiliğin gelişmesi için belirlenen bu hedeflerin gerçekleşmesi için özellikle gençler arasında kooperatif girişimlerin yaygınlaşması gerekmektedir. Aynı zamanda, Türkiye’de genç işsizliğinin genel işsizlik oranlarının üzerinde olması nedeniyle kooperatifçiliğin gençler için istihdam modeli olarak değerlendirilmesi düşünülebilir.

Gençlere İstihdam Olanakları Yaratma Stratejileri

Türkiye İstatistik Kurumu tarafından 6 Mart 2015 tarihinde yayınlanan bültene göre[6] Türkiye geneli işsizlik oranı %9,9 olarak açıklandı. %10 seviyesinin altında görülen genel işsizlik oranına ek olarak, aynı bültende yer alan 15-24 yaş grubunu içeren genç işsizlik oranının %17,9 olduğu belirtildi. Genç işsizliğinin, genel işsizliğin daha önünde olması ve işsizlik sorunun çözümüyle ilgili geliştirilmesi planlanan politikalar arasında öncelikle gençlere yönelik istihdam olanaklarının geliştirilmesi gerekmektedir.

Gençlere yönelik yeni istihdam olanaklarının oluşturulması, yeni meslek dalları ya da farklı meslek dallarında özel eğitim ve sertifika programları geliştirilmesi uygulanan en yaygın programlardır. Son yıllarda, konuyla ilgili çalışmaları araştırdığımız zaman yerel yönetimlerin, üniversitelerin ve çeşitli hibe kuruluşlarının meslek edindirme, girişimcilik ve ara elaman yetiştirme uygulamalarını başlattığını görmekteyiz. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından İzmir Kalkınma Ajansı desteğiyle hazırlanan “Kent Koleji Projesi,”[7] programlarıyla ve uygulamalarıyla gençlere istihdam olanakları yaratmayı amaçlamaktadır. Ege Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi desteğiyle açılan meslek edindirme kursları ile mesleki eğitimin desteklenmesi ve kişisel gelişim olanaklarının sağlanması da Kent Koleji’nin önemli adımları olmaktadır. Gençlerin bireysel olarak katılabildikleri ve kendilerini geliştirebildikleri olanakların geliştirilmesiyle birlikte, gençlerin kolektif biçimde üretim ve hizmet sağlama süreçlerine katılması yönünde modeller geliştirilmesi önemli bir gereksinimdir.

Sosyal Girişimcilik ve Gençlik Kooperatifleri

Gençlere yönelik girişimcilik modelleri kurgulanırken, ‘sosyal girişimciliğin’ dikkate alınıyor olması, gönüllü katılımın desteklenmesi ve belirli değerler üzerine sorumluluk duygusuyla hareket edilmesi için kazanımların çoğalmasını sağlamaktadır. Kooperatiflerin, gençler arasından yaygınlaşmasını sağlamak da aslında bir ‘sosyal girişim’dir. Gençler arasında yaygınlaşan kooperatif iş modeliyle gençlerin oluşturacakları yeni kooperatifler, farklı alanlarda hizmet üreten sosyal girişimler olacaktır. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı desteğiyle Zübeyir Tokgöz tarafından hazırlanan “Kooperatifçilik Bilgisi” kitabında, kooperatifçiliğin değerleri olarak “kendi kendine yardım, sorumluluk, demokrasi, eşitlik, dürüstlük, dayanışma, karşılıklı güven” belirtilmektedir.[8]  Tüm bu değerlerin, gençlik çalışmaları içerisinde de yer aldığını Avrupa Konseyi, Birleşmiş Milletler gibi kuruluşların yayınladıkları politika belgelerinde de görmekteyiz.

Kooperatif girişimler, ekonomik krizlere dayanıklılığıyla anılmaktadır. 2009 krizinde, Avrupa’daki kooperatiflerin krizden etkilenme durumu kesinlikle ortaya çıkmazken, avantajlı bir konuma ulaştıkları görülmektedir. Birleşmiş Milletler International Labour Organisation (Uluslararası Çalışma Örgütü) (ILO) tarafından yayınlanan raporda kriz durumlarında, kooperatiflerin daha fazla tercih edildiği ve kooperatiflere ortak sayılarının arttığı ve tüketim kooperatiflerinin cirolarının yükseldiği örnek gösterilmektedir.[9] Raporda, hükümetlerin gençlerin kooperatifçiliği öğrenmeleri için okul eğitim programları içerisinde, mutlaka kooperatif girişimlerin oluşmasına yönelik derslerin yer almasının bir temel görev olarak kabul edilmesi gerektiğine değinilmektedir. Raporun tamamı incelendiğinde, kooperatifçiliğin aynı zamanda sürdürülebilir bir iş modeli olarak kabul edildiği anlaşılmaktadır.[10]

Türkiye’de üç bakanlıkla eş güdümlü olarak çalışmalarını gerçekleştiren kooperatifler arasında, tarım ve konut dışındaki tüm kooperatif türleri (28 tür) Gümrük ve Ticaret Bakanlığı desteğiyle çalışmalarını yürütmektedir. Konut ve tarım dışındaki kooperatiflerin faaliyetlerini yürütmesine destek olan Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü’nün Aralık 2014’te yayınlanan raporunda, ülke genelinde 12.915 kooperatifin kayıtlı olduğu ve 8.575 kooperatifin faal olduğu belirtilmektedir.[11] Kooperatif türlerinden kredi kefalet, taşıma ve tüketim kooperatifleri tüm kooperatiflerin %79’unu oluşturmaktadır. %21’lik kısımda kalan türler turizm geliştirme, üretim, eğitim, temin tevzi, tarım satış, işletme, kadın emeği vb. kooperatifleridir.[12] Türkiye’de gençlik kooperatiflerinin oluşması ve gençlerin kooperatif sosyal girişim modeliyle buluşmasını sağlamak için ‘kooperatif türleri’ üzerine değerlendirme yapmak gerekmektedir.

Sonuç

Gençlerin gereksinimleri, yapabilecekleri işler ve gelecek beklentileri düşünüldüğünde farklı beklentilerin oluştuğu ortaya çıkmaktadır. Gençlerin halihazırda yaptığı işler düşünüldüğünde, öğrencilik dönemi ve sonrasında ya da yüksek öğrenimine devam etmeyen gençlere yönelik oluşturulabilecek modellere ya da yerel yönetimler tarafından yürütülmekte olan mesleki gelişim odaklı eğitimlere ek olarak, sertifikalandırma sonrasında ‘iş modeli’ olarak kooperatifçiliğin gündeme gelmesi sağlanabilir. Bunun için, gençler için kolaylaştırılmış ve geniş çerçevesi olan, gençlik çalışmaları odaklı bir kooperatif türünün oluşturulması, modelin kurgulandığı bir Ana Sözleşme hazırlanması değerlendirilmelidir. 2012 yılında yayınlanan Kooperatifçilik Stratejik Eylem Planı belgesinde belirtilen stratejik hedeflerden 7. madde tam da bu noktaya işaret etmektedir. Gerekli durumlara, ihtiyaca göre mevzuat değişikliği sağlanması yönünde atılacak adımlar, gençlik kooperatiflerinin Türkiye’de yaygınlaşmasını kolaylaştıracaktır.

Gençlik kooperatiflerinin yaygınlaşması sonucunda gençlerin kolektif üretim ya da gereksinimleri karşılama süreci yaşama geçebilir ve genç işsizliğinin önüne geçmek için yeni istihdam olanakları sosyal girişim temelinde oluşturulmuş olur.

Mehmet Kuzu, Genç İşi Kooperatif Yönetim Kurulu Üyesi

Makaleyi şu şekilde referans vererek kullanabilirsiniz:

Kuzu, M. (Aralık, 2015), “Yeni Nesil Kooperatifçilik,” Cilt IV, Sayı 12, s.25-30, Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi (Research Turkey), Londra: Research Turkey (http://researchturkey.org/?p=10205&lang=tr)

Sonnotlar

[1] Kooperatifçiliğin gelişimi ve son yıllarda sürdürülen mevzuat değişiklikleri doğrultusunda hazırlanan bir araştırma yazısıdır.

[2] Resmi Gazete, Sayı: 28339, Tarih: 26 Haziran 2012.

[3] Mayıs 2014 yılında yayınlanan rapora adresinden erişim sağlanabilir. [Erişim Tarihi: 25 Ekim 2015], Şuradan ulaşılabilir:

http://koop.gtb.gov.tr/

[4] International Year of Cooperatives. [Erişim Tarihi: 25 Ekim 2015], Şuradan ulaşılabilir:

http://social.un.org/coopsyear/

[5] Eylem Planı 2012-2016. [Erişim Tarihi: 25 Ekim 2015], Şuradan ulaşılabilir:

http://www.gtb.gov.tr/data/51c7eb1d487c8e0a98f15f9b/türkiye kooperatifçilik stratejisi ve eylem planı (2012-2016).pdf

[6] Türkiye İstatistik Kurumu, Haber Bülteni Sayı:18645, 6 Mart 2015.

[7] İzmir Büyükşehir Belediyesi. [Erişim Tarihi: 25 Ekim 2015], Şuradan ulaşılabilir:

https://www.izmir.bel.tr/KentKoleji/385/850/tr

[8] Tokgöz, Z., ‘Kooperatifçilik Bilgisi.’ Ankara 2014.

[9] Brichall, J. ve Ketilson, L. H., ‘Resilience of the Cooperative Business Model in Times of Crisis,’ ILO Yayınları, İtalya 2009.

[10] Brichall, J. ve Ketilson, L. H., ‘Resilience of the Cooperative Business Model in Times of Crisis,’ ILO Yayınları, İtalya 2009.

[11] Kooperatif istatistikleri bülteni. [Erişim Tarihi: 25 Ekim 2015], Şuradan ulaşılabilir: http://koop.gtb.gov.tr/data/54b539e4f293709bc0985728/İstatistik   aralık.pdf

[12] Kooperatif istatistikleri bülteni. [Erişim Tarihi: 25 Ekim 2015], Şuradan ulaşılabilir: http://koop.gtb.gov.tr/data/54b539e4f293709bc0985728/İstatistik   aralık.pdf

Facebooktwitterlinkedinmail

Yorumlar

Loading Facebook Comments ...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.