“Şehirdeki Değişimi Fark ettiniz mi?”- Türkiye’deki Kitlesel İletişim ve Konutların Geleceği

“Şehirdeki Değişimi Fark ettiniz mi?”-

 Türkiye’deki Kitlesel İletişim ve Konutların Geleceği

 

“Şehirdeki değişimi fark ettiniz mi?”

 

Yukarıdaki slogan İstanbul’da markalı bir konut projesi için yapılan bir reklama ait (Şekil 1). İstanbul değişiyor, ve tabi diğer şehirler de. Bu değişim, eşi benzeri görülmemiş ve tartışmalı bir şekilde ilerlemekte. Değişim, ülkede yeniden oluşan neoliberal yapılanmayı takip etmekte. Bu bağlamda 2000’li yılların başından beri, sadece konut sakinleri için hizmet ve tesis sağlayan markalı konut projeleri geliştirildi. Bu markalı konut projeleri belirli markaların denetimi altında, çeşitli markalama teknik ve stratejileriyle beraber kitlesel iletişim araçlarını kullanarak kapsamlı bir şekilde reklamı yapılarak üretilmektedir. Bu markaların Türkiye’deki kapsamlı gelişimi dikkat çekici olsa da, bu tarz bir gelişimin kendine özgü olmaktan uzak olduğunu, Singapur, Hindistan, Nijerya ve Latin Amerika ülkeleri gibi çeşitli ülkelerde de görüldüğünü belirtmek gerekir.

 

figure1

Figür 1: Ağaoğlu My World Atasehir Projesi dergi reklami (Yeni Para, n.d.)

 

1970’li yıllardan beri neoliberalizm, küresel olarak kentsel alanlarda üretildi ve çeşitli şekillerde rekabet etti (Peck  vd., 2013). Bunu oluştururken “yayılmacı etkilerin çeşitli düşünce biçimlerine etkisi bir çoğumuzun sağduyusuyla yorumladığı, içinde yaşadığı ve anladığı dünya haline geldi” (Harvey, 2007, sayfa 3). Konutların özelliklerinin ve günlük hayatın kitle iletişim araçlarındaki tasviri bu yaygın uygulamaların bir parçasıdır.

 

Konut özelliklerini kitlesel medyada sunmak, projelerde gelecekteki günlük hayatın, beklentilerin ve arzuların gösterilmesi gibi çeşitli katmanlarla ilgili karmaşık bir konudur. Diğer bir değişle, kitlesel medya söylemini anlamak ‘idealize’ olmuş konut üretimini anlamak için kritik bir öneme sahiptir.

 

Markalı konut projeleri üzerine eleştirel durum incelemesi yapılan bir durum çalışması, bu projelerdeki söylem değişimini ve Türkiye’deki idealleşmiş konut projelerinin özelliklerini göstermektedir. Bu durum çalışması, özellikle markalı konut projelerinde Emlak Konut Gayri Menkul Yatırım Ortaklığı (Emlak Konut GYO)- Türkiye’deki önde gelen devlet dahilindeki konut yapılandırmacısı- tarafından 2003 ve Mayıs 2014  yılları arasında İstanbul’da geliştirilen konut projelerine odaklanmıştır.

 

Emlak Konut GYO, bu dönemde İstanbul’da 43 markalı konut projesi üretmiştir (Emlak Konut GYO, 2014), bu rakam, EVA Gayri Menkul’un yayınladığı rapora göre, İstanbul’da yer alan markalı konut projelerinin toplamının %5’ine denk gelmektedir (Gökkaya, 2014). Şekil 2’de de gösterildiği üzere, projeler şehrin ölçeğine bakılarak neredeyse eşit bir şekilde dağıtılmıştır.

figure2

Şekil 2: Emlak Konut GYO markalı konut projelerinin Istanbulda’ki dağılımı

 (Kaynak: Yazar | Ana hatıra Kaynağı: Google Haritalar)

(Ağustos 2014 itibariyle, koyu kırmızı noktalar tamamlanmış projeleri, açık kırmızı noktalar devam eden projeleri temsil etmektedir.)

 

Bu yapılan çalışma, temsili örnek ve kapsamlı bir veri kümesini araştırarak araştırma rakamlarında yönetilebilir rakamlarla çalışmak için, her bir analizde özel olarak belirlenmiş 43 alt veri kümesini kullanmıştır. Kitle iletişim araçları söylemi, kataloglar, reklamlar ve gazete makaleleri aracılığıyla toparlanmış ve analiz edilmiştir. Bu eleştirel söylem analizi için, 28 katalog projesi çeşitli araştırmacılar tarafından, çeşitli markalar kullanılarak, ve çeşitli zaman aralıklarında üretilmiştir. Bu projelerin arasında 8 basılı reklam ve ilk dörtte yer alan en fazla basım yapan, yayımlanmış 181 gazete makalesi belirlenmiş, bir araya getirilerek analiz edilmiştir.

 

Jones (2006)’ya göre, farklı medya ve metinlerin Gramsci türü analiz edilmesi, çeşitli medya ve metin içeriğini kültürel üretim vasıtalarıyla bağdaştırabilir: “Bir gazete makalesinin incelenmesi, şu anda mülkiyetin kalıpları, okur kitlesinin kompozisyonu, hükümetin basın yayın lisansındaki rolü ve endüstri gözlemcilerinin faaliyetleri üzerine yansır” (Jones, 2006, s. 5). Bu tarz bir analiz, içerik üreten dinamiklerle birlikte söylemi tartışmanın bir temelini ve aynı zamanda söylemin insanlar üzerindeki etkilerini de göstererek sağlayabilir.

 

 

Gazete Yazıları ve  Uyuşmazlıkları

 

“Ne ekonomi (Örn: Medyanın para tarafından kontrolü) ne kültür (Örn: Medyanın insanların değerleri tarafından şekillendirilmesi) iletişim anlayışımızın kırılması için bir anahtar görevi görüyor.” (Mosco, 2009, sayfa 156)

 

Mosco’ nun da değindiği gibi, kitlesel medya söylemine ek olarak, medya söyleminin yaratılmasının ardındaki ekonomiyi anlamakta hayati bir önem taşımaktadır. Bu araştırmanın en basit yolu haber-toplayıcı uygulamalarının analizinden geçmektedir. Kumar (2007)’ın neo-Gramscici hakimiyet-direnç modeline göre, haber kaynakları ve haber toplama metotları haber içeriğinin nasıl üretildiğini açıklar ve projeler için kitle iletişim araçları vasıtasıyla hegemonik bir imaj yaratma dinamiklerini ortaya koyar. Haber kaynaklarının tanımlanması bu haberin içeriğinde kimin görüşlerinin yansıtıldığını ortaya çıkarırken haber toplama metotları (Örn: Etkinlik katılımı veya haber referanslarıyla röportaj yapılması) haber içeriği seçiminde çağdaş gazeteciliğin kısıtlamalarını da açığa çıkarmaktadır.

 

Sonuçlar gazete haberlerinin, geliştirme şirketlerinin yöneticilerinin görüşleri baz alınarak üretildiğini göstermektedir. Neredeyse haber referanslarının yarısı bu yöneticilerden oluşmaktadır. Buna ek olarak, haberler ağırlıklı olarak kalkınma şirketleri, Halkla İlişkiler departmanları veya kamu kurumları (bu kurumlarında bazıları bu projede aktör görevi üstlenmekte) tarafından dağıtılan önceden hazırlanmış içeriklere dayanmaktadır. Toplama yöntemlerinin tanımlandığı bu gazete haberlerinin arasında, makalelerin beşte biri toplantılara, kutlamalara veya basın konferanslarına; beşte ikisi de çeşitli belgelere (Örn: Raporlar) dayanmaktadır. Sonuçlar aynı zamanda karşıt görüşlerin bu makalelerde temsil edilmediğini göstermektedir. Alternatif haber kaynaklarına (proje sorumluları ve Sivil Toplum Kuruluşları gibi) yapılan atıflar son derece sınırlı kalmaktadır (181 haberin içinde 5 defa referans gösterilmiştir). Bu sebeple, bu söylemler hegemon gruplar tarafından üretilmektedir.

 

Üstün Yerler olarak Markalı Konut Projeleri

 

Yapılan bu vaka çalışmasının sonuçları, öncelikle, kitlesel iletişim araçları söyleminin markalı konut projelerini, şehrin kalanına oranla üstün yerler olarak sunduğunu, bunun da bu sözde lüks konut gelişmelerinin idealleştirilmesine katkıda bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu söylem, bu gelişmelerin aşırılık ile ilişkisini (Avrupa’daki en iyi gelişim veya ülkedeki en büyük spor merkezinin bulunması) ve burada yaşayanlara dünyanın üst düzey yaşam standartlarına erişim hakkı verdiği iddialarını ortaya koymaktadır.

 

İlginç olan nokta ise, vurgulanan markanın aynı pazar alanında yer alan diğer ürünlerle benzer olmasıdır. Markalı olması yüksek yaşam standartlarının garantisi ve ürünün kesinliği açısından pozitif bir girdi olarak sunulmaktadır. Bu sebeple, aynı markanın başka projelerle birbirine benzer olması pozitif bir hal almış ve markalı ürünün istenen bir özelliği haline gelmiştir.

 

Diğer taraftan da, bu markalar konaklayanları için sunduğu piyasadaki diğer ürünlerden daha iyi ürünler vadederek, eşsiz deneyim ve yaşam standartlarıyla ilişkilendirilmektedir. Örneklemek açısından, Istmarina Projesi (Şekil 3)’nde yer alan basılı reklam, projenin üstünlüğünü benzersizliğiyle ilişkilendirilmekte, ve “Böyle eşsiz bir proje ne Dubai, Hong Kong, Sidney, New York, Londra nede Tokyo’da yok. Dünyadaki en iyi karma yaşam projesi İstanbul’da yükseliyor” iddialarıyla bu üstünlüğü ve eşsizliği ifade etmektedir (Sabah, 2014).

 

figure 3

Şekil 3: Solda Istmarina Projesi gazete reklamı (Sabah, 2014), Sağda Ispartakule Projesi gazete reklamı (Sabah, 2008)

 

Yer Fırsatı olarak Markalı Konut Projeleri

 

Bu söylemler, ikinci olarak, bireyler, bütün şehir ve toplum gibi çeşitli gruplara avantaj sağlayan ve çeşitli fırsatlar yaratan yerler olarak sunulmaktadır. Bireyler için bu gelişmeler yatırım araçlarının yanı sıra konut sahibi olma fırsatları olarak gösterilmektedir. Bu söylemler bu konut projelerini aynı zamanda çevrenin ve şehir yaşamının kalitesini artırarak şehre katkıda bulunan değerli kazançlar olarak sunmaktadır. Öte yandan, bu projeler toplum için ekonomik değer yaratarak herkese katkı sağlayan, hem de yabancı yatırımcıları çekerek ekonomiye katkı sağlayan projeler olarak gösterilmektedir. 2008 ekonomik krizinden hemen önce yayımlanan bir gazete haberi (aşağıda) bu dönemdeki terk edilmiş inşaat projelerini ve İspanyol ekonomisindeki bilinen etkilerini ironik bir örnekle göstermektedir.

 

 

“İspanya ve Fransa’ya bakalım, yabancıya 1 milyon ev satalım” (Hürriyet, 2007).

 

Sonuç olarak, tüm tarafların yararlandığı fırsatlar olarak projelerin söylemleri, proje geliştiricilerinin bu projelerden elde ettikleri yüksek kazançları ve bu kâr odaklı gelişmelerin varlığını maskelemek için kullanılmaktadır.

 

Sadece-Konuttan-Fazlası olarak Markalı Konutlar

 

“Şu andan itibaren, ev alırken ‘başımın üstünde bir çatı olsun’ dönemi bitmiştir. Markalı konut projeleri sosyal tesislerden profesyonel spor alanlarının olduğu, hatta hobi odalarının bulunduğu yüksek kalitede yerler ekleyerek ev satışlarını yapmaktadır.” (Taş, 2012)

 

Bu projeler, üçüncü olarak, medya söylemlerinde bir konuttan çok daha fazlası olarak tanıtılmaktadır. Bu içerik daha iyi bir yaşam ve daha iyi bir alanın vaadiyle iletilmekte, anahtar niteliğindeki özel şehir altyapısı ve konaklayanların sağlık ve refahını projelerle desteklemektedir. Konaklayanların sağlık ve refahına katkı sağlayan gelişmeler söylemi daha iyi bir şehir altyapısı, şehir problemlerinin çözümü ve konaklayanların her ihtiyacını karşılaması gibi daha iyi koşullar sunarak propagandasını yapmaktadır. Aynı zamanda, bu projeler yeşil alan ve spor merkezleriyle konaklayanların mutluluğu ve huzuru bulduğu, bu sayede insanların fiziksel ve ruhsal sağlığına katkı sağlayan yerler olarak gösterilmektedir.

 

Sonuç: ‘Markalı Konutlar Herkes için Faydalı, Hep Beraber Daha Fazla İnşa Edelim’

 

Sonuç olarak, Türkiye’deki güncel kitlesel medya söylemi markalı konut projelerini yaşamak ve daha fazla ev geliştirmek için ideal bir yol olarak tasvir etmektedir. Bu projelerin gelişimi, bireyler, toplum ve ekonomiye katılan her tarafın da kazanacağı (kazan-kazan) gelişmeler olarak yansıtılarak propagandası yapılmaktadır. Bu sebeple, bu söylemler idealleşen markalı konut projeleri için (Gramscici) ortak sağduyuyu şekillendirerek sosyal fikir birliğinin/onayın oluşmasına katkıda bulunmaktadır. Bu hegemonik söylem Türkiye’deki konaklama özellikleri için cevaplardan çok soru sormaktadır. Belki de en kritik olan soru ayrıştırılmış konut yamalarından oluşan bir şehirde yaşamak istiyor muyuz?

 

Kaynakça

 

Emlak Konut GYO, 2014. Emlak Konut GYO A.S. Activity Report 2014. [çevrimiçi] Istanbul: Emlak Konut GYO. Şuradan ulaşılabilir: http://www.emlakkonut.com.tr/_Assets/Upload/Images/file/TheEmlakKonutREICActivityreportfor2014.pdf

Gökkaya, Y., 2014. İstanbul’da Markalı Konut Projesi 852, Markalı Konut Sayısı 400 bine Ulaştı. Taraf.com.tr. Şuradan ulaşılabilir:

http://www.taraf.com.tr/haber-istanbul-da-markali-konut-projesi-852-markali-145764/

 

Harvey, D., 2007. A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press, USA.

Hürriyet. 2007. İspanya ve Fransa’ya Bakalım, Yabancıya 1 Milyon Ev Satalım. [çevrimiçi] Şuradan ulaşılabilir:

http://www.hurriyet.com.tr/ispanya-ve-fransa-ya-bakalim-yabanciya-1-milyon-ev-satalim-7825267

Kumar, D., 2007. Outside the box: Corporate media, globalization, and the UPS strike (Vol. 131). University of Illinois Press.

 

Mosco, V., 2009. The Political Economy of Communication. SAGE.

 

Peck, J., Theodore, N. and Brenner, N., 2013. Neoliberal urbanism redux?. International Journal of Urban and Regional Research37(3), pp.1091-1099.

 

Şekil Kaynakları

Sabah, 2008. Ispartakule Project Newspaper Advertisement.

Sabah, 2014. Istmarina Newspaper Advertisement.

Tas, D., 2012. Ev sahibi olmak icin son firsatlar. Sabah.

Yeni Para, n.d. Agaoglu My World Atasehir Advertisement.

 

 

 

Facebooktwitterlinkedinmail

Yorumlar

Loading Facebook Comments ...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.