Buruk bir Yürek ile Andrew Mango’ya Veda: Gerçek bir Dost, Saygın bir Bilim Adamı

Buruk bir Yürek ile Andrew Mango’ya Veda:
Gerçek bir Dost, Saygın bir Bilim Adamı

Nasıl oldu da ünlü akademisyen ve yazar Dr. Andrew Mango çalışma alanı olarak Türkiye’yi seçti? İstanbul’da doğan ve akıcı bir Türkçeye sahip Mango için bu kolay bir seçim gibi görünebilir. Fakat sebebi çok daha ayrıntılı ve sonuçta da bir o kadar etkileyici idi. Mango, 2012 yılında Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi (Research Turkey) için verdiği mülakatta toplumların anlayışını geliştirmenin bu seçimdeki asıl hedefi olduğunu belirtmişti. “En başından beri izlenimim, Türkiye’nin yeterince iyi anlaşılmadığı, anlatılmadığı ve tanımlanmadığı yönündeydi. Yapılan tanımlamaların hepsi çok klişe idi”  demişti Mango. Bunu fark edişinin ardından, Mango Londra’da ki School of Oriental and African Studies’den (SOAS) doktora derecesi elde etmiş, Türkiye tarihi ve politikaları üzerine çeşitli kitaplar yazmıştır. Mango’nun akademik çalışmaları benzerlerinin arasından -kendisinin içerideki yabancı olarak adlandırdığı- bu benzersiz geçmişi sayesinde sıyrılır. Çağdaş Türkiye üzerine akademik eserleriyle Mango kendini bir yazar ve akademisyen olarak saygın bir noktaya eriştirmiştir.

Mango kariyerine ilk olarak medya ile adım atmıştı. Uzun bir süre BBC Dış Servisler için çalışmış ve akıcı Türkçesi sebebiyle 1958 yılından 1972’ye kadar BBC Türkçe’nin sorumlusu olarak görev almıştır. Bunun ardından ise, 1972’den 1986’ya kadar ise BBC’nin Güney Avrupa sorumlusu olarak görev yaptı. Bulunduğu bu rolde, kendi tabiriyle, Mango İstanbul’un sade vatandaşlarının arasındaki yaşamından entelektüel elitlerle olan bir yaşama adım atmıştı. Bir gazeteci olarak, Mango kendi deyimi ile “BBC’deki Türk gazetecilerle, önde gelen diğer Türk gazetecilerle, Türk entelektüellerle ve de Can Yücel gibi Türk şairleri ile çalışmıştı.”

Atatürk: Modern Türkiye’nin Kurucusu isimli 1999 yılında yayınlanmış olan Mustafa Kemal Atatürk biyografisi Mango’nun doğru ve yerinde bir Atatürk betimlemesi olarak büyük övgü ve takdir toplamıştır.  Dr. Yücel Güçlü ve onun gibi birçok eleştirmen Mango’nun kitabını, güvenilirliği şüpheli olan birkaç kaynak yerine çok çeşitli kaynaklara başvurması sebebiyle, Atatürk üzerine İngilizce olarak yazılmış en iyi eser olarak göstermişlerdi. Güçlü bunu “Mango’nun gerçek boyutlu Atatürk betimlemesi şimdiye kadar kontrol edilmemiş, karşılaştırılmamış ve bir araya getirilmemiş Türkçe kaynaklara dayanıyor” diyerek belirtmişti.

Buna ek olarak, Mango’nun kaynak olarak kullandığı eserlerin birçoğunun Türkçe oluşu, Türk olmayan tarihçiler arasında nadiren görülen, Mango’nun Türkçe tercüme ve yazma becerilerinin bir kanıtıdır. Research Turkey’e verdiği mülakatta, Mango, Atatürk biyografisi hakkında, bilinçli olarak daha önceden yazılmış olan biyografileri, ortak ve farklı noktalarını görmek için karşılaştırdığını belirtmişti. Güçlü’nün eleştirisi de Mango’nun bu konudaki gücünü ortaya koyuyor; “Mango, Atatürk üzerine yazılmış olan ikincil kaynaklara da, Atatürk hakkındaki övgülere ve yergilere de tamamıyla aşina. Yazar Türk biyografi yazarlarının Atatürk hakkındaki eserlerinden haberdar ve onları kendi yorumuyla ustaca karşılaştırıyor.” New York Review of Books için yazdığı yazısında Christopher de Bellaigue de “Mango’nun eseri Atatürk öncesi ve sonrası Türkiye’de ki hayatı ikna edici ve detaylı olarak resmettiği için biyografik eserler arasında bir standart olarak kabul görecektir” diyerek eserin nitelikli yapısını ortaya koymuştur.

Mango, bunun dışında, Modern Türkiye üzerine genel ve özel birçok konuda da eser vermiştir. Son dönem eserleri oldukça detaylı iken, Bugünün Türkleri (Turks Today) (2004) Atatürk sonrası Türkiye politik hayatını genel bir çerçeveden incelemiştir. Sultan’dan Atatürk’e (From the Sultan to Atatürk) (2010) adlı eserinde Mango, Birinci Dünya Savaşı sonunu ve Kurtuluş Savaşı konularını incelemişti. Son olarak, Türkiye konusunda aktif bir yorumcu olarak Mango Türkiye dış politikası konusunda güçlü fikirlere sahipti ve Türkiye’nin Avrupa Birliği idealine doğru kararlı bir şekilde ilerlemesi gerektiğini düşünüyordu.

Mango’nun asılları İngilizce olan eserlerinin tam listesi aşağıdaki gibidir;

  • Türkiye (Turkey). Yeni Uluslar ve Halklar Serisi. Thames and Hudson, 1968
  • Türkiye’yi Keşfetmek (Discovering Turkey). Londra: B.T. Batsford, 1971.
  • Türkiye: Hassas, Harekete Hazır Müttefik (Turkey: A Delicately Poised Ally). Washington Papers serisi dahilinde. Beverly Hills, California: Sage Publications, 1975
  • Türkiye: Yeni Rolün Zorluğu (Turkey: The Challenge of a New Role). Westport, Connecticut: Praeger, 1994.
  • Atatürk (Atatürk). Londra: John Murray, 1999.
  • Bugünün Türkleri (The Turks Today). New York: Overlook Press, 2004.
  • Türkiye ve Teröre Karşı Savaş: Kırk Yıl Boyunca Yalnız Savaştık (Turkey and the War on Terror: For Forty Years We Fought Alone). Londra: Routledge, 2005.
  • Sultan’dan Atatürk’e (From the Sultan to Atatürk). Modern Dünya’nın Kurucuları serisinden. Londra: Haus Publishing, 2009.

Dr. Mango tarafından verilmiş olan dikkate değer mülakat ve konuşmalar ise aşağıdaki şekilde listelenebilir;

  • Brookes, Julian. Andrew Mango ile Söyleşi. Mother Jones. Mother Jones, 2005. Web. 26 Ekim 2005.
  • Mango, Andrew. “Günümüzde Atatürk: Kabul Konuşması.” Amerika Atatürk Topluluğu. Türkiye Elçiliği, Washington D.D., A.B.D. 26 Ekim 2003.
  • Mango, Andrew. “ Türkiye’yi Yanlış Anlamak”. Amerika Atatürk Topluluğu. Londra. Ekim, 2003.
  • Mango, Andrew. “Döneminde ve Bugün Atatürk”. Amerika Atatürk Topluluğu. 24 Eylül 2000.
  • Research Turkey. Dr. Andrew Mango ile Röportaj. “Türkiye’nin 1923′ten 2023′e Yürüyüşü: Geçmiş ve Güncel Siyasi Olayların Kritiği (Turkey’s Walk from 1923 to 2023: A Critique of Past and Recent Political Challenges)”, Cilt I, Sayı 6, s.6-15, Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi (Research Turkey), Londra: Research Turkey. 3 Ağustos 2012.

Research Turkey’nin Danışma Kurulu üyesi olarak kurumumuza ve tüm araştırmacılar ve okuyucularına modern Türk tarihi hakkında derin ve ilham verici bir araştırma ve yazı mirası bırakmıştır. Günümüz Türkiye’si hakkındaki keskin gözlemleri akademik ve profesyonel geçmişinin yanı sıra, yazdığı konular hakkında uzun yıllar süren araştırmaları neticesindedir.  Mango, hangi soruyu ele alırsa alsın, bir tarihçi ve akademisyen olarak hem içerden birisi hem de içerdeki-yabancı perspektifleriyle derinlemesine gözlemler yapmış ve her zaman iyi düşünülmüş cevaplar sunmuştur.

Gerçek bir dost, saygın bir bilim adamı olarak Mango ne Türkiye’ye ne de Türk insanının gönlüne yabancı bir isim olmuştur. Böyle değerli bir dostun kaybı karşısında kendimizi teselli etmek, taziyelerimizi ve içimize işleyen duygularımızın hepsini paylaşmak hiç kolay değil ve asla kolay olmayacak. En derin üzüntülerimizi paylaşıyor ve ailesine, arkadaşlarına, meslektaşlarına ve okurlarına baş sağlığı diliyoruz. Andrew’in huzur içinde yatması diliyoruz. Biz kendisini fazlasıyla özleyeceğiz.

Ümit Sönmez, Genel Yayın Yönetmeni, Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi (Research Turkey)

Makaleyi şu şekilde referans vererek kullanabilirsiniz:

Sönmez Ü. (Temmuz, 2014),  “Buruk bir Yürek ile Andrew Mango’ya Veda: Gerçek bir Dost, Saygın bir Bilim Adamı”, Cilt III, Sayı 7, s.6-10, Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi (ResearchTurkey), Londra: Analiz Türkiye (http://researchturkey.org/?p=6543&lang=tr)

Kaynakça

De Bellaigue, Christopher, “Turkey’s Hidden Past,” The New York Review of Books, Vol. 48, No. 4 (March 8, 2001) (http://www.nybooks.com/articles/archives/2001/mar/08/turkeys-hidden-past/?insrc=toc).

Güçlü, Yücel. “Atatürk.” Revivew of Atatürk, by Andrew Mango. Center for Strategic Research (December 2000 – February 2001) (http://sam.gov.tr/wp-content/uploads/2012/02/YucelGucluBookReview.pdf).

Research Turkey (Ağustos, 2012), “Dr. Andrew Mango ile Röportaj: Türkiye’nin 1923′ten 2023′e Yürüyüşü: Gecmiş ve Güncel Siyasi Olayların Kritiği (Interview with Andrew Mango: Turkey’s Walk from 1923 to 2023: A Critique of Past and Recent Political Challenges)”, Cilt I, Sayı 6, s.6-15, Türkiye Politika ve Araştırma Merkezi (Research Turkey) (3 Ağustos 2012), Londra: Research Turkey
(http://researchturkey.org/?p=1540&lang=tr).


Yorumlar

Leave a Reply

Your email address will not be published.


Loading Facebook Comments ...
Loading Disqus Comments ...